Prikkelbare darmsyndroom (PDS): oorzaken, klachten en aanpak

Kort antwoord: Prikkelbare darmsyndroom (PDS) is een veelvoorkomende functionele darmstoornis: terugkerende buikpijn samen met een veranderde ontlasting, zonder zichtbare afwijking in de darm. Artsen stellen de diagnose met de Rome IV-criteria. De aanpak combineert voeding (bijvoorbeeld tijdelijk FODMAP-arm eten met een diëtist), minder stress, beweging en zo nodig medicatie.

Redactie Walhalla Health · Laatst gecontroleerd op 11 oktober 2026

Een opgeblazen buik, krampen en nooit zeker weten hoe je darmen vandaag reageren: voor mensen met PDS is dat dagelijkse kost. In dit artikel lees je wat PDS is, hoe je het herkent en wat je eraan kunt doen.

Wat is PDS?

Prikkelbare darmsyndroom (PDS), in het Engels irritable bowel syndrome (IBS), is een functionele darmstoornis. De darm ziet er bij onderzoek normaal uit, maar werkt anders en is gevoeliger. Artsen stellen de diagnose met de Rome IV-criteria: buikpijn die gemiddeld minstens 1 dag per week voorkomt in de afgelopen 3 maanden, samen met minstens 2 van deze kenmerken:

• de pijn hangt samen met de ontlasting;
• de pijn gaat samen met een verandering in hoe vaak je naar het toilet gaat;
• de pijn gaat samen met een verandering in hoe de ontlasting eruitziet.

PDS is iets anders dan de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa (IBD). Bij IBD is er ontsteking die je bij onderzoek ziet. Bij PDS niet: de klachten zijn echt, maar de oorzaak ligt in de werking van de darm en de communicatie tussen darm en brein.

Welke klachten horen bij PDS?

• Buikpijn en krampen, vaak in de onderbuik, die minder worden na de ontlasting
• Een opgeblazen gevoel, dat in de loop van de dag vaak erger wordt
• Winderigheid
• Veranderde ontlasting: vooral diarree (PDS-D), vooral obstipatie (PDS-C) of wisselend (PDS-M)
• Slijm bij de ontlasting, zonder bloed
• Plotselinge aandrang om naar het toilet te gaan

Meer over de verschillende typen lees je in 5 dingen die je niet wist over PDS.

Wanneer ga je naar de huisarts?

PDS is niet gevaarlijk, maar sommige klachten passen er niet bij. Ga naar je huisarts bij:

• bloed bij of in de ontlasting
• onbedoeld afvallen
• aanhoudende koorts
• klachten waar je 's nachts wakker van wordt
• nieuwe klachten na je 50e
• darmkanker of IBD in de familie

Wat veroorzaakt PDS?

PDS heeft niet één oorzaak. Meerdere factoren spelen samen een rol:

• De brein-darm-as. Darm en brein communiceren voortdurend. Bij PDS verloopt die communicatie anders, wat de darmbeweging en het pijngevoel verandert. Lees meer in Buikpijn door stress? Zo werkt de brein-darm-as.
• Een gevoelige darm. Normale darmbewegingen of gas worden eerder als pijnlijk ervaren.
• Na een darminfectie. Bij een deel van de mensen begint PDS na een maag-darminfectie.
• De darmflora. Mensen met PDS hebben gemiddeld een andere samenstelling van de darmflora dan mensen zonder PDS.
• Stress. Stress kan klachten uitlokken of verergeren, en klachten kunnen weer stress geven.

Wat helpt bij PDS?

Er is geen behandeling die voor iedereen werkt. Meestal is het een combinatie van voeding, leefstijl en zo nodig medicatie.

Voeding en het FODMAP-dieet

Bij veel mensen lokt voeding klachten uit. Het FODMAP-arme dieet, waarbij je bepaalde snel vergistbare koolhydraten tijdelijk beperkt, is de best onderzochte voedingsaanpak bij PDS. Het bestaat uit drie fasen: weglaten (meestal enkele weken), herintroduceren en een eigen voedingspatroon vinden. Doe dit met een diëtist, want te lang of te streng weglaten is niet goed voor je darmflora.

Stress, beweging en psychologische hulp

Ontspanning, regelmatig bewegen en een vast ritme helpen veel mensen. Cognitieve gedragstherapie en darmgerichte hypnotherapie kunnen onderdeel zijn van de behandeling; vraag je huisarts ernaar.

Helpen probiotica bij PDS?

Onderzoek naar probiotica bij PDS verschilt per bacteriestam: de resultaten van de ene bacteriestam gelden niet voor een andere. Een voorbeeld van een onderzochte bacteriestam is B. longum 35624 (in studies B. infantis 35624 genoemd):

• O'Mahony e.a. (2005) vergeleken 8 weken B. infantis 35624 met placebo bij mensen met PDS en vonden minder klachten en een andere verhouding van de ontstekingsstoffen IL-10 en IL-12.
• Whorwell e.a. (2006) onderzochten 362 vrouwen met PDS gedurende 4 weken. Alleen de dosis van 10⁸ kve gaf minder buikpijn dan placebo; de hogere dosis (10¹⁰ kve) niet.
• In de WGO-richtlijn Probiotica en prebiotica (2017) staat B. infantis 35624 met bewijsniveau 2 bij 10⁸ kve per dag, naast andere bacteriestammen.

Alflorex bevat B. longum 35624™, 1 miljard kve per capsule. Bespreek met je arts of diëtist of een probioticum bij jou past.

Medicatie

Bij aanhoudende klachten kan je huisarts medicijnen voorstellen, bijvoorbeeld krampstillers of pepermuntoliecapsules, loperamide bij diarree, een middel tegen obstipatie, of een lage dosis van een middel dat de pijnprikkel dempt. Welke optie past, hangt af van je klachten.

Praktische tips

• Houd een dagboek bij van wat je eet, je stress en je klachten. Zo zie je patronen.
• Eet regelmatig en rustig en sla geen maaltijden over. Grote, vette of sterk gekruide maaltijden prikkelen de darm vaker.
• Plan vaste ontspanningsmomenten, ook al is het maar een paar minuten per dag.
• Beweeg dagelijks en bouw rustig op.
• Praat erover met je huisarts, ook als je denkt dat je klachten "erbij horen".

Veelgestelde vragen

Is PDS gevaarlijk?

Nee, PDS leidt niet tot darmkanker of IBD. Ga wel naar de huisarts bij bloed in de ontlasting, gewichtsverlies of koorts.

Gaat PDS over?

Bij een deel van de mensen worden de klachten in de loop van de jaren minder. Meestal vraagt PDS om een aanpak voor de lange termijn, waarmee de klachten bij veel mensen goed te hanteren zijn.

Hoe lang duurt een FODMAP-arm dieet?

De weglaatfase duurt meestal enkele weken, daarna volgt herintroductie. Doe dit met een diëtist.

Helpen probiotica bij PDS?

Het effect verschilt per bacteriestam. Bespreek het met je arts of diëtist.

Bronnen

1. Lacy BE e.a. (2016). Bowel disorders. Gastroenterology 150(6):1393–1407. doi.org/10.1053/j.gastro.2016.02.031
2. O'Mahony L e.a. (2005). Lactobacillus and bifidobacterium in irritable bowel syndrome: symptom responses and relationship to cytokine profiles. Gastroenterology 128(3):541–551. doi.org/10.1053/j.gastro.2004.11.050
3. Whorwell PJ e.a. (2006). Efficacy of an encapsulated probiotic Bifidobacterium infantis 35624 in women with irritable bowel syndrome. American Journal of Gastroenterology 101(7):1581–1590. doi.org/10.1111/j.1572-0241.2006.00734.x
4. World Gastroenterology Organisation (2017). Global Guidelines: Probiotics and prebiotics. worldgastroenterology.org
5. NVMDL. Richtlijn Prikkelbaredarmsyndroom. richtlijnendatabase.nl

Walhalla Health verkoopt Alflorex (B. longum 35624™). Voedingssupplementen zijn geen behandeling van PDS. Dit artikel geeft algemene informatie en is geen medisch advies.