Buikpijn door stress? Zo werkt de brein-darm-as

Kort antwoord: Ja, stress kan darmklachten geven. Darm en brein staan voortdurend met elkaar in verbinding via de nervus vagus, hormonen, het afweersysteem en stoffen die darmbacteriën maken: de brein-darm-as. Stress kan daardoor de darmbeweging en de gevoeligheid van de darm veranderen. Onderzoek naar psychobiotica, bacteriestammen die via deze as zouden werken, staat nog aan het begin.

Redactie Walhalla Health · Laatst gecontroleerd op 11 oktober 2026

Vlinders in je buik voor een presentatie of een onrustige maag voor een examen: bijna iedereen kent het. Dat verband tussen stress en je darmen is geen verbeelding. In dit artikel lees je hoe de brein-darm-as werkt, wat stress met je darmen doet, wat onderzoek zegt over psychobiotica en wat je zelf kunt doen.

Wat is de brein-darm-as?

De brein-darm-as is de verbinding tussen je hersenen en je spijsverteringsstelsel. Je darmen hebben een eigen zenuwstelsel, het enterische zenuwstelsel, met honderden miljoenen zenuwcellen. Het regelt de darmbeweging en de aanmaak van slijm grotendeels zelfstandig. Daarom wordt de darm ook wel het "tweede brein" genoemd.

Darm en brein communiceren via meerdere routes: de nervus vagus, hormonen, het afweersysteem en stoffen die darmbacteriën aanmaken. Het grootste deel van de serotonine in het lichaam wordt in de darm aangemaakt. Die serotonine bereikt de hersenen niet rechtstreeks; het werkt vooral in de darm zelf, onder meer op de darmbeweging.

Hoe beïnvloedt stress je darmen?

Bij acute stress

Bij plotselinge stress schakelt je lichaam over op de vecht-of-vluchtreactie. De vertering krijgt even minder prioriteit en de darmbeweging verandert. Bij veel mensen leidt dat tot krampen, een opgeblazen gevoel of juist een snelle drang naar het toilet.

Bij langdurige stress

Houdt stress lang aan, dan blijft het stresshormoon cortisol vaker verhoogd. Onderzoek, vooral bij dieren en in kleinere studies bij mensen, laat zien dat stress ook de samenstelling van de darmflora kan veranderen. Daarnaast kan de darm gevoeliger worden voor prikkels. Stress wordt daarom gezien als een van de factoren die klachten van prikkelbare darmsyndroom (PDS) kunnen uitlokken of verergeren.

Het werkt ook andersom: wie veel last heeft van zijn darmen, ervaart vaak meer stress. Zo kan een cirkel ontstaan.

Wat zijn psychobiotica?

De term psychobiotica werd in 2013 geïntroduceerd door Dinan, Stanton en Cryan voor levende micro-organismen die bij voldoende inname een gezondheidsvoordeel zouden kunnen bieden bij psychische aandoeningen. Het is een jong onderzoeksveld: de meeste studies zijn klein en gedaan bij gezonde mensen. Het effect hangt bovendien af van de specifieke bacteriestam.

Wat zegt onderzoek naar B. longum 1714?

Een van de bacteriestammen die in dit onderzoeksveld is onderzocht, is Bifidobacterium longum 1714.

• Allen e.a. (2016) testten 22 gezonde vrijwilligers na een placeboperiode en na een periode met B. longum 1714 (dezelfde personen, geen aparte placebogroep). Na 1714 waren de cortisol- en angstreactie op een stresstest kleiner en rapporteerden de deelnemers minder dagelijkse stress; het geheugen verbeterde licht.
• Wang e.a. (2019, American Journal of Gastroenterology) gaven 40 gezonde volwassenen 4 weken B. longum 1714 (1×10⁹ kve per dag) of placebo. Met MEG-hersenmetingen zagen ze een andere verwerking van sociale stress; deelnemers meldden meer vitaliteit en minder mentale vermoeidheid. Op ervaren stress vonden ze geen verschil; daarvoor was de studie te klein.

Dit zijn kleine studies bij gezonde mensen. Ze laten zien waarom onderzoekers in deze bacteriestam geïnteresseerd zijn, maar zijn geen bewijs voor een behandeling.

Zenflore is het psychobioticum van PrecisionBiotics, met de bacteriestam 1714-Serenitas™ uit deze studies en 8 B-vitaminen. Vitamine B6 en B12 dragen bij tot een normale psychologische functie. Alflorex Dual Action is probiotica en psychobioticum in één capsule, met vitamine B6, pantotheenzuur en calcium.

Wat kun je zelf doen?

• Ontspanning inbouwen. Rustig ademhalen met een langere uitademing, yoga of mindfulness helpen veel mensen om tot rust te komen.
• Bewegen. Regelmatig bewegen, zoals wandelen of fietsen, helpt tegen stress en houdt de darmen in beweging.
• Regelmatig slapen. Vaste bedtijden helpen je lichaam, en daarmee ook je spijsvertering, een ritme te vinden.
• Gevarieerd eten. Veel verschillende groenten, fruit, volkoren producten en peulvruchten voeden je darmbacteriën.
• Hulp zoeken. Heb je langere tijd veel stress, angst of darmklachten? Praat met je huisarts. Bij PDS kunnen psychologische behandelingen zoals cognitieve gedragstherapie of darmgerichte hypnotherapie onderdeel zijn van de aanpak.

Meer over PDS lees je in 5 dingen die je niet wist over PDS.

Veelgestelde vragen

Kan stress echt buikpijn veroorzaken?

Ja. Stress verandert de darmbeweging en kan de darm gevoeliger maken voor prikkels. Daardoor kun je krampen, een opgeblazen gevoel of diarree krijgen, ook zonder dat er iets mis is met je darm. Houden de klachten aan, ga dan naar je huisarts.

Wat zijn psychobiotica?

Psychobiotica is de naam van een onderzoeksveld naar bacteriestammen die via de darm-brein-as invloed zouden kunnen hebben op stemming en stress. Het onderzoek is jong en de studies zijn meestal klein.

Kan stress PDS-klachten verergeren?

Ja, stress wordt gezien als een van de factoren die PDS-klachten kunnen uitlokken of verergeren.

Helpen probiotica bij angstklachten?

Bij angstklachten is de huisarts of een psycholoog de eerste stap. Onderzoek naar probiotica en stress is vooral gedaan bij gezonde mensen en in kleine studies.

Wanneer ga je naar de huisarts?

Als je langere tijd somber of angstig bent, of bij alarmsignalen zoals bloed bij de ontlasting, onbedoeld afvallen of koorts.

Bronnen

1. Dinan TG, Stanton C, Cryan JF (2013). Psychobiotics: a novel class of psychotropic. Biological Psychiatry 74(10):720–726. doi.org/10.1016/j.biopsych.2013.05.001
2. Allen AP e.a. (2016). Bifidobacterium longum 1714 as a translational psychobiotic: modulation of stress, electrophysiology and neurocognition in healthy volunteers. Translational Psychiatry 6(11):e939. doi.org/10.1038/tp.2016.191
3. Wang H, Braun C, Murphy EF, Enck P (2019). Bifidobacterium longum 1714™ strain modulates brain activity of healthy volunteers during social stress. American Journal of Gastroenterology. PMC6615936
4. Cryan JF, Dinan TG (2012). Mind-altering microorganisms: the impact of the gut microbiota on brain and behaviour. Nature Reviews Neuroscience 13(10):701–712. doi.org/10.1038/nrn3346

Dit artikel geeft algemene informatie en is geen medisch advies. Heb je klachten, overleg dan met je huisarts.